Voor de kerst een verhaal waar ik al door een aantal van jullie eens naar gevraagd ben, maar nog nooit heb opgeschreven. Een verhaal over de geheime gangen onder Weesp. Of die bestaan, die tunnels.
Het is misschien wel een van de meest bekende volksverhalen in Weesp: het bestaan van (geheime) gangen die dateren uit het middeleeuwse Weesp. Gangen die onder de Vecht door zouden lopen. Gangen onder de Hoogstraat. Gangen die aangelegd zouden zijn door Weespers als geheime vluchtweg in tijden van nood. Gangen die aangelegd zouden zijn door de nonnen van de twee kloosters in Weesp, het Oude en Nieuwe Convent. Gangen die nog steeds deels onder de Vecht zouden liggen en wachten om ontdekt te worden.
Het Oude en Jonge Convent zijn twee vrouwenkloosters die vroeger binnen de muren van de stad Weesp lagen. Het Oude Convent dateert uit de 14e eeuw en lag aan de Oudegracht. Het Nieuwe Convent dateert uit de 15e eeuw en lag meer richting de Hoogstraat.
Zouden ze bestaan, die tunnels? Dit soort verhalen zijn niet alleen uit Weesp bekend. Ik ken er ook eentje uit Muiden. Daar zou een geheime gang bestaan tussen Pampus en het Muiderslot. Of uit Naarden, waar gangen uit de Vesting achter eventuele belegaars zouden reiken voor een aanval in de rug.
Het is een mooi verhaal. Een van de oorsprongen is mogelijk de bekende serie Floris uit de jaren zestig waar in de aflevering De Koperen Hond, Floris uit een belegerd kasteel ontsnapt om het kanon (de Hond) onklaar te maken.
Ook in Weesp heeft het verhaal weerklank. André Verheul en Fred Bos maken gebruik van het verhaal van de gangen in hun kleine (maar erg leuke) boekje De Jaargangen, waarin een gang in Fort Ossenmarkt een tijdreis door Weesp brengt. Het idee is door André nog eens gebruikt in zijn, daarop geïnspireerde, boekje Het Grote Geheim van de stad Weesp dat voor alle basisschoolkinderen is gemaakt bij de fusie van Weesp met Amsterdam.
In de jaren negentig is zelfs live op TV Weesp een muur in een kelder aan de Hoogstraat geopend omdat daarachter een van de gangen zou zitten. Spoiler alert: achter de muur zat een nieuwe muur. Geen gang.
Toch is het mooi idee: gangen die vanuit de oude kloosters zouden kunnen dienen als vluchtroute. Niet eens zo gek trouwens, Weesp is in de middeleeuwen meermaals bijna helemaal platgebrand door legers. De laatste keer in de 15e eeuw, vlak voor de bouw van de Grote Kerk. Er zal zeker een behoefte zijn geweest aan dergelijke gangen.
Wat wel degelijk waar is: er liggen onder sommige huizen aan de Hoogstraat grote kelders. Dat kan daar ook. De Hoogstraat is, zoals de naam al doet vermoeden, een straat die hoog is gebouwd op een stuwwal langs de Vecht. Daardoor liggen de huizen enigszins hoger dan het grondwaterpeil. Ook liggen onder de grond met enige zekerheid nog kelders van de oude Muiderpoort, ter hoogte van de Sluis. Sterker nog: als je op de Hoogstraat naar de verzakkende bestrating kijkt bij de Sluisbrug, dan zie je een opvallende bolling. Ook aan de andere kant van de Sluisbrug (in de hoek van Toeters en Bellen) is een grote kelder gevonden onder de grond. Dit is mogelijk een oude kelder voor wateropslag.
Er gebeurt dus wel iets onder de grond in de Hoogstraat en wat daar allemaal ligt, dat weten we niet.
Wat belangrijk is om even te vermelden: de Ossenmarkt bestond in het middeleeuwse Weesp nog niet. De Ossenmarkt en de vestingen daar zijn pas in de 17e eeuw aangelegd. Een mogelijke tunnel zou dus in een weiland zijn uitgekomen aan de overkant van de Vecht.
Toch denk ik dat het verhaal van de gangen een mooie mythe is. De Hoogstraat mag dan hoog liggen, de Vecht ligt dat niet. Een eventuele tunnel zou dus door de zompige ondergrond onder de Vecht zijn heengegraven: een bijna onmogelijk karwei in de middeleeuwen. In ieder geval een enorm project. En voor wat? Een tiental vluchtende nonnen? En wat gingen die doen dan aan de andere kant van de Vecht? Rennen door de weilanden? Ook als militaire functie is het vaag. Weesp is nooit een garnizoensstad geweest en de vestingwerken zijn altijd tegen heug en meug van de Weespers aangelegd en onderhouden. Zo belangrijk was Weesp als vesting nu ook weer niet.
Maar hopen kunnen wel. Zeker met kerst. Op een spannende Weesper gang onder de Vecht. En dan het liefst eentje die ons 250 jaar terug brengt. Naar de bouw van het stadhuis, of zoiets. Mooie Kerst!
