De huisjes uit 1796, die niet uit 1796 zijn

Eén van de leukste bouwkundige mysteries van Weesp zijn de muurankers zijn die samen de datum ‘1796’ vormen op drie kleine huisjes aan de Achterherengracht. Heel veel Weespers, en ik lange tijd ook, denken daarom dat de huisjes uit 1796 zijn, maar dat is niet het geval.

Ik wist het niet? Jij ook niet? Zelfs het Kadaster weet het niet, want in de Kadastrale data van de adressen Achterherengracht 1,3 en 5 (de huizen) staat het bouwjaar 1796 genoteerd. Een gevalletje van een luie ambtenaar die langsliep en dacht: hé, dat is handig!?

Het bekende trio aan de Achterherengracht, misschien wel de schattigste huisjes van Weesp.

Nou is dat niet zo gek hoor, Kadastrale bouwjaren zijn roemrucht om hun onnauwkeurigheid. Het zijn vaak maar bouwjaren die met de gok zijn ingevuld. Wat wel betrouwbaar is, gelukkig, zijn de bijbehorende Kadastrale kaarten die gemaakt zijn vanaf de Napoleontische tijd. In tegenstelling tot de bouwjaren hebben deze kaarten namelijk effect op de belastinginkomsten, dus de noodzaak van nauwkeurigheid is hier (voor de overheid) veel belangrijker.

Nog even terug ter inleiding. De Achterherengracht is een gracht, zoals de naam al doet vermoeden, achter de Herengracht. Voor lange tijd was deze ruimte binnen de vestingmuren van Weesp onbebouwd. Er was simpelweg geen ruimtegebrek en de grond is hier notoir slecht, iets dat tot aan de dag van de vandaag funderingsproblemen veroorzaakt in dat deel van Weesp (Pastoor Jansenstraat, looking at you…). Waar de grond slecht is, daar is het duurder en moeilijker bouwen en daarmee duurde het tot in de 18e eeuw voordat er een beetje gebouwd gaat worden op die plek. Waarschijnlijk om het vele water uit het gebiedje af te voeren wordt er een extra gracht gegraven: de Achterherengracht.

Kadastrale kaart uit 1814. Rood omcirkelt is de plek van de huizen nu. Let op de vele sloten en grachten omdat het gebied zo moerassig is.

Op de eerste Kadastrale kaart van Weesp uit circa 1812 is te zien dat de gracht is gegraven, maar dat op de plek van de huidige woningen nog geen huis te zien is. De huizen staan echter wel op de volgende Kadastrale kaart van 1895, dus in de tussentijd zijn ze gebouwd. Ook is mooi te zien hoe de gracht voor de deur langzaam wordt gedempt. De bakstenen en de andere muurankers wijzen inderdaad naar een bouwperiode voor de huisjes uit de late negentiende eeuw. Dus dat lijkt allemaal te kloppen.

Kadastrale kaart uit 1895. De huisjes zijn gebouwd en voor de deur stroomt nog de Achterherengracht, al lijkt die al te worden gedempt.

Ik heb wel eens gehoord dat de huisjes zouden zijn gebouwd als arbeiderswoningen voor de vlakbij gelegen jeneverstokerij De Gekroonde Snoeck, maar dat is onwaarschijnlijk omdat de stokerij rond die tijd failliet ging. Een ander verhaal is dat de huisjes mogelijk zijn gebouwd als kleine vissershuisjes voor de vissers die via de Achterherengracht de Vecht opgingen. Dat zou wel kunnen, ze lagen immers – korte tijd- aan het water. Opvallend klein zijn ze wel.

Ze zijn zo klein en fijn, dat je ze bijna zou opeten, deze schattige binnenstadshuisjes.

Daarmee hebben we vastgesteld dat de drie huisjes niet uit 1796 dateren. Dat betekent dus dat de muurankers met dit jaartal later op de huizen moet zijn gemonteerd. Dat betekent ook dat de muurankers van een ander pand moeten zijn afgekomen met wel het bouwjaar 1796 (denk ik zo). Helaas is de Beeldbank van Weesp nog steeds offline na een overgang naar het Stadsarchief Amsterdam, dus beeldonderzoek is zeer lastig. Het is een boeiend mysterie: want is er misschien een pand in Weesp dat zijn muurankers met bouwjaar mist? Of komen ze van een gesloopt pand af?

Mocht je meer weten of aanwijzingen hebben? Laat het vooral weten!

3 reacties / Voeg je reactie hieronder toe

  1. Gietijzeren Rozet/gevelankers op balklaag + metselwerk: bouw rond 1880, bevestiging jaartal-ankers: niet functioneel geplaatst. Ff goed kijken of ze tijdens bouw zijn ingemetseld of dat ze er na de bouw gemonteerd zijn. Ik zou zeggen, tijdens bouw. Opvallend: drie goedgebouwde kleine huisjes: sociaal-projectje om arbeiders te huisvesten. Typisch Calimero-gedrag van Weespers: doen zich altijd belangrijker voor dan ze zijn.

    1. Het zou zomaar een (sociaal) initiatief van Mesdag geweest kunnen zijn om de huisjes neer te zetten in zijn achtertuin. Of misschien wel voor het personeel van zijn villa aan de Herengracht.
      Veel grond achter de Herengracht was van hem. Het theehuisje staat jammer genoeg niet op de kadasterkaart. Wel op foto’s.

  2. Toch prachtig die twee kadasterkaarten uit 1814 en 1895.
    Ze vertellen zoveel over de geschiedenis van de Herengracht en de Achterherengracht waar mijn vader naast de huisjes lang gewoond heeft.
    Op de kaart van 1814 staat nog de oude katholieke ‘schuilkerk’ in de voormalige jeneverstokerij aan de Herengracht met daarnaast het Deboragrachtje.
    Op de kaart van 1895, de nieuw gebouwde Katholieke kerk, nog zonder toren en even verderop de villa van Mesdag aan de Herengracht.
    Weet iemand wanneer de villa van Mesdag is afgebroken? Het heeft er eigenlijk niet lang gestaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *